Lüsid rüyanın nörobilimi üzerine Prof. Barış Baklan ile söyleşi

Bu hafta Uyku-Rüyalar serisinin son bölümü olarak, Prof. Barış Baklan ile genel olarak rüya ve özel olarak lusid rüya sırasında beynimizde neler olduğunu konuştuk.

Genel olarak, rüya görürken, deneyimlediklerimize dair "kabullenme eşiğimiz" değişiyor.

Yeni fMRI beyin görüntüleme çalışmalarını gösterdiğine göre, beynimizin pre-frontal korteks alanında bir tür "gerçeklik denetlemesi" yapan bir bölge var. Rüya görürken bu kısımdaki faaliyetler azalıyor. Uyanıkken tuhaf bulacağımız şeyleri rüyada tuhaf bulmaz hale geliyoruz.

Fakat, geçen programda aktarmaya çalıştığımız gibi, belli bir sistematik içinde hazırlanıldığında bu "gerçeklik denetlemesi" yapan bölgenin rüya sırasında daha faal hale gelmesi ve kişinin zihninde "bu deneyimlediğim acaba bir rüya olabilir mi?" sorusuna yol açması mümkün.

Lusid rüyaya giden en önemli adım, bu.

-- / --

Geçen hafta söz etmiştik; Lusid rüya ("lucid dreaming"), rüya sırasında uyku fizyolojisi bozulmadan rüya gördüğümüzün farkına vardığımız ve bunu sürdürebilirsek rüyanın akışını kontrol edebildiğimiz durumun adı. 

Lusid rüya ("lucid dreaming"), rüya sırasında uyku fizyolojisi bozulmadan rüya gördüğümüzün farkına vardığımız ve bunu sürdürebilirsek rüyanın akışını kontrol edebildiğimiz durumun adı.

Lusid rüyaların varlığı, en azından 2500 yıldır biliniyor. Örneğin, Antik Yunan döneminin en önemli felsefecilerinden Aristoteles'in notlarında lusid rüyadan söz ediliyor. Ama genel nüfusun yalnızca küçük bir bölümü kendiliğinden lusid rüya görebiliyor.

Lusid rüyaların varlığının bilimsel olarak kanıtlanması, Stanford Üniversitesi'nde çalışan uyku araştırmacısı Dr. Stephen LaBerge sayesinde 1980'lerde gerçekleşiyor. 

LaBerge'in (bir kısmına benim de katıldığım) araştırmalarından gelecek hafta daha detaylıca söz edeceğim.

-- / --

Lusid rüyalar konusu son yıllarda yeniden popüler hale geldi. Burada bence en önemli neden, beyin görüntüleme tekniklerindeki gelişmenin, rüyaların nörobilimine yaptığı katkı. Konuğumuz nörofizyolog Prof. Barış Baklan, rüyaların nörobilimindeki bu gelişmeleri bizlere aktardı.

Aslında uyku ve rüya araştırmacıları, 1950lerden bu yana "polisomnografi" denilen yöntemle, uyku sırasında çok değişkenli ölçümler yapmaktaydılar. Beynin elektriksel faaliyetleri, göz ve kas hareketleri, kan basıncı, nefes, kalp atışları, polisomnografi ile kaydedilebiliyor.

Fakat beynin iç bölgelerindeki faaliyetlerin rüya ve özellikle lusid rüya sırasında nasıl değiştiğinin gerçek-zamanlı olarak kaydedilmesi, fMRI yöntemiyle yapılan yeni beyin görüntüleme çalışmalarıyla mümkün oldu.

-- / --

Lusid rüyaların popüler kültürde tanınmasında bir başka faktör, C. Nolan'ın 2010 yapımı filmi "Inception" oldu. 

Filmde her ne kadar lusid rüyaların aslına sadık bir temsili yer almasa da "Inception", rüya sırasında rüya gördüğümüzün farkına varmanın tuhaflığına dikkat çekti.

Inception fiminin en önemli sahnelerinden birinde, Leonardo diCaprio'nun canlandırdığı karakter, lusid rüyanın ne olduğunu anlatıyor.

Böylece 12 bölümlük Uyku-Rüyalar serisi sona ermiş oldu.

Haftaya, bilgisayar bilimci Prof. Tuna Tuğcu ile Pegasus, casus yazılımlar, ve cep telefonlarınına kullanıcının bilgisi olmadan gizlice yerleştirilen kodlarla özel hayatın ihlali konusunu konuşmaya başlayacağız.