Tarihi Piyalepaşa Bostanı’nı bu sefer ne bekliyor?

İstanbul Beyoğlu Kaptanpaşa Mahallesi'nde bulunan Piyalepaşa Camii Bostanı’nı bu sefer ne bekliyor, bu tarihi bostanı kaldırmak isteyen yeni planlar mı söz konusu?

Tarihi Piyalepaşa Camii Bostanı, parçası bulunduğu Mimar Sinan eseri olan Piyalepaşa Camii'si gibi geçmişi 16. yüzyıla kadar uzanan ve İstanbul’da cami-bostan birlikteliğinin son kalmış örneği ve Türkiye'de kültür varlığı olarak tescil edilmiş tek bostan. Piyalepaşa Camii Bostanı; Arkeologlar Derneği, Beyoğlu Kent Savunması ve DÜRTÜK (Direnen Üretici Tüketici Kolektifi) çalışmaları sonucunda İstanbul II Numaralı Kültür Varlıkları Koruma Kurulu tarafından 2015 yılında tescillenmişti. O dönem Bostan otoparka çevrilmek istenmekteydi ancak bir kültür varlığı olarak tescillenmesi mücadelesinin olumlu sonuçlanması ile otopark projesi durdurulabilmişti. Koruma Kurulu, “16. yüzyıldan itibaren Büyük Piyalepaşa Camii ve külliyesinin akarı olarak kullanıldığı anlaşılan, camilerin giderlerini karşılamak üzere vakıflara gelir sağlayan bostanların günümüze ulaşan son örneği niteliğindeki bostan alanının özgün arazi kullanım biçiminin devamı olması, kültürel ve estetik değeri bulunması, cami-bostan birlikteliğinin geriye kalan örneğini temsil etmesi nedenleriyle Osmanlı tarım teknolojisinin mimari unsuru olan su kuyusu ve havuz ile birlikte bütüncül olarak” korunmasına karar vermişti. 

Piyale Paşa'nın vakfiyesine göre, 16. yüzyılda camiinin inşa edildiği alanda bostanlar bulunmaktaydı ve külliye inşaatından sonra geride kalan bostanlar, külliyenin inşaatı ve sonrası için akar olarak değerlendirildi. Günümüze ulaşabilen yaklaşık 6 dönümlük bostan alanı da bu bostanlardan geriye kalan son parça. Bostanda, Osmanlı tarım teknolojisinin mimari birer unsuru olarak su kuyusu ve bir havuz da bulunmakta. Bostandaki tarım faaliyetleri kuşaktan kuşağa aktarılan uygulamalarla, sürdürülen ve yaşatılan somut olmayan kültürel miras özellikleri gösteriyor. Bölgesinde kalan son bostan ve topluluk destekli ekip biçiliyor. Bostan, İstanbul’un gayrimenkul yatırımları ve devasa inşaat faaliyetleri ile tamamen dönüşen Piyalepaşa Caddesi’nin Kasımpaşa tarafındaki eski mahalle dokusunun kültürel değerlerine işaret eden ayakta kalabilmiş tek iz. 

Büyük Piyalepaşa Camii Bostanı, katılımcı bir süreçle üretilmiş olan ve 2022 yılında tamamlanan İBB Beyoğlu Mekansal Strateji Planı’nın “Korunan ve Yaşatılan Çok Kültürlü Miras” politika başlığı altındaki eylemler arasında yer aldı. İBB Planı’nda, Piyalepaşa Camii Bostanı’na ilişkin eylem kapsamı şöyle tanımlanmıştır: 

• Somut olmayan kültürel miras ögesi olarak -kuşaktan kuşağa, ustadan çırağa bilgi aktarımını sağlayan-bostancılık geleneğinin sürdürülmesi, 
• Camii-bostan birlikteliği bağlamında özgün arazi kullanım biçiminin korunması, 
• Kültürel-estetik değer olarak tava/maşula sisteminin peyzaj estetiğinin korunması, 
• Yerel tohum üretme geleneğinin korunarak ürün çeşitliliğinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, 
• Osmanlı tarım teknolojisinin mimari unsuru olan su kuyusunun ve havuzun korunması,
• Bostanın özgün yapısını koruyarak geleneği sürdüren, hafızanın korunmasını sağlayan, ucuz ve sağlıklı gıdaya erişime katkıda bulunan ve geçimlerini sağlayan bostancı ailenin desteklenmesi, 
• Bostanla ilgili yapılacak uygulamaların vakıf görüşü ile birlikte Koruma Kurulu’na iletilmesi gerekmektedir.

Bütün bu koruma kararlarına rağmen 2023 yılında İBB’nin bostanı bir çeşit hobi bahçesine çevirme girişiminde bulunması şaşkınlık vericiydi ve Piyalepaşa Bostanı’nı devamlılığı için ciddi bir tehlike oluşturmuştu. Şimdi ise Beyoğlu Belediyesi’nin bostan ile ilgili projeleri olduğu anlaşılıyor; zira belediye yetkilileri, bostan alanına bizzat gelerek bostancı ailenin bostanı terk etmelerini istemiş.

Piyalepaşa Bostanı Dayanışması geçtiğimiz 23 Ağustos’ta bu son gelişme üzerine bostanda bir basın açıklaması yaptı. Konuklarımız, dayanışmadan Deniz Özgür ve Bediz Yılmaz. Kendilerine Beyoğlu Belediyesi’nin bostanla ilgili ne gibi bir girişimde bulunduğunu ve bostanda işlerin nasıl devam ettiğini soruyor; bostana yönelik tehditlere karşı 10 seneyi aşkın bir zamandır verilen koruma mücadelesini ele alıyoruz.