Kes / Biç 10: Bildiğimiz Bilinmeyenler

Bazı şeyleri bilmediğimizi biliriz. Yolunu hiç bilmediğimiz şehirler, okumadığımız kitaplar, adını duymadığımız insanlar ya da her canlının tadacağı o malum tat gibi. Zaten bazı şeyler de, tıpkı Schrödinger'in kedisi gibi, ancak onunla karşılaştığımızda tek bir ihtimale dönüşüyor. Müzik de bazen böyle. Türünü biliriz, enstrümanlarını biliriz, geldiği coğrafyayı biliriz. Ama bize ne söyleyeceğini ancak onu gerçekten dinlediğimizde öğreniriz.

Bu bölüm, bildiğimizi sandığımız ama her dinleyişte yeniden anlam kazanan müziklerin peşinden gidiyor. Japonya'dan Brezilya'ya, spiritüel cazdan çağdaş oda müziğine uzanan bu seçkide ortak olan şey türler değil; belirsizlikle kurdukları ilişki. Her parça, ilk anda kendini ele vermeyen, dinledikçe başka kapılar açan bir ihtimali içinde taşıyor.

Yolculuk, Eiko Ishibashi'nin Drive My Car filmi için bestelediği müziklerden biri olan "Drive My Car (Cassette)" ile başlıyor. Ryusuke Hamaguchi'nin filmindeki gibi, burada da yol yalnızca bir yerden başka bir yere gitmenin değil, dinlemenin ve beklemenin mekânına dönüşüyor.

Ardından gelen h hunt ve "Wrong I", kimliğin ve belleğin bulanık sınırlarında dolaşan, piyanonun sessizlikle neredeyse eşit ağırlık taşıdığı kırılgan bir kayıt. Hemen sonrasında SUGAI KEN, "Denden" ile Japon halk müziği, saha kayıtları ve elektronik dokuları birbirinden ayırmanın neredeyse imkânsız olduğu bir dünya kuruyor.
Astrid Sonne ve Valentina Magaletti, "Everything Is Unreal" başlığıyla bile bu bölümün fikrine göz kırpıyor. Viyola, vurmalılar ve elektronik sesler, gerçek ile hayal arasındaki çizgiyi sürekli yer değiştiriyor. Bu akışın ardından gelen I Am An Instrument ise "Part III & IV" boyunca tekrarın ve yavaş dönüşümün içinde yeni anlamların nasıl ortaya çıkabileceğini hatırlatıyor.

Programın merkezinde, Joe Henderson ile Alice Coltrane'in buluştuğu "Earth" yer alıyor. Spiritüel cazın en zarif örneklerinden biri olan parça, doğaçlamanın yalnızca müzikal değil, düşünsel bir arayış da olabileceğini hissettiriyor.

Oradan Juana Molina'nın "Paraguaya"sına geçiyoruz. Molina'nın folklor, döngüsel ritimler ve katmanlı vokallerle kurduğu dil, tanıdık olanı her seferinde biraz daha yabancılaştırıyor. Ardından gelen Khan Jamal’ın "The Known Unknown"u ise bölümün başlığına ilham veren fikri doğrudan sahipleniyor: Bildiğimizi sandığımız şeylerin içinde hâlâ keşfedilmeyi bekleyen alanlar var.

İkinci bölümde Vega Trails, kontrbasçı Milo Fitzpatrick ile saksofoncu Jordan Smart'ın ortak projesi olarak "Love Your Grace" ile kısa bir nefes alanı açıyor. Cazın, oda müziğinin ve sinematik anlatının kesiştiği bu parça, hareket hissini sürdürüyor. Üzerine, bir sokaktan aşağı kaykayla su gibi akarken duyulan tekerlerin asfaltla kurduğu ritim ekleniyor ve müziğin akışına karışıyor. Kaykay ve asfalt sesleri Yusuf Duran’a ait.

Ardından Hikaru Hayashinin "Promenade"ı, adından başlayarak bir gezintiyi çağırıyor. Yürümek, bakmak ve acele etmemek... Bölüm boyunca peşinden gittiğimiz düşünceyi belki de en yalın hâliyle taşıyan parçalardan biri.

Kapanışta ise iki farklı bakış bizi karşılıyor. Duval Timothy, "Ball" ile boşlukları da en az notalar kadar önemseyen sade bir piyano dili kuruyor. O seken melodilerin arasına bu kez Bir Zamanlar Anadolu'da'dan kısa bir monolog ilişiyor. Biraz da laf sektirmek için. Ardından Pedro Ricardonun "Faces Sob o Sol"u geliyor. Güneşin altında sürekli değişen yüzleri hatırlatıyor; aynı manzaraya her baktığımızda başka bir şey görmemiz gibi.

Belki de müzik tam da burada başlıyordur. Onu açıklamaya çalıştığımız yerde değil, açıklayamadığımız yerde. Bildiğimiz bilinmeyenlerin arasında.

İçinden geçen parçalar:

Eiko Ishibashi – "Drive My Car (Cassette)"
h hunt – "Wrong I"
SUGAI KEN – "Denden"
Astrid Sonne & Valentina Magaletti – "Everything Is Unreal"
I Am An Instrument – "Part III & IV"
Joe Henderson & Alice Coltrane – "Earth"
Juana Molina – "Paraguaya"
Khan Jamal – "The Known Unknown"
Vega Trails – "Love Your Grace"
Hikaru Hayashi – "Promenade"
Duval Timothy – "Ball"
Pedro Ricardo – "Faces Sob o Sol"

Kırpılmış diğer sesler:

Drive My Car (2021, Ryusuke Hamaguchi) açılış sahnesi
After Life (1998, Hirokazu Kore-eda) filminden sesler
Philip Glass & Robert Wilson – "Knee Play 5"
Göl kenarı böcek sesleri
Su altı dalga sesleri
Bobby Womack – "Please Forgive My Heart"
Jackie DeShannon – "What the World Needs Now Is Love"
TSU! – "Behold, The Night Calls Your Name"
Posuposu Otani – "About Freedom"
Yusuf Duran kayıtlarından kaykay ve sokak sesleri
Tokyo yaya geçidi yeşil ışık uyarı sesi
Su altı ambiyans kayıtları
Bir Zamanlar Anadolu'da (2011, Nuri Bilge Ceylan) monologdan alıntı